Altı farklı öksürük var. Sizin çocuğunuzdaki hangisi?

Öksürük çocuklarda hastaneye başvuru nedenlerinin başında gelir. Anne ve baba çocuklarının öksürdüğünü görünce endişelenir. Öksürük çocuğun uyku düzenini bozarak hayat kalitesini etkileyebilir. Ancak öksürük her zaman bir problem değildir. Öksürük balgamı, akciğerleri irrite eden maddenin vücuttan çıkarılması veya enfeksiyonlardan vücudu koruyan bir reflekstir.

Öksürük  öksürük refleksinden sorumlu olan sinirlerle veya havayolunda irritasyonla tetiklenen istemsiz bir reflekstir. Birçok neden öksürük refleksini tetikleyebilir. Öksürük öksürüğün karekteristik özelliklerine gore ve öksürüğün süresine gore farklı tiplere ayrılabilir.

Öksürüğün karekteristik özelliklerine gore 6 farklı öksürük tipi vardır

Kuru Öksürük: balgamın olmadığı daha çok irritasyona bağlı olan öksürük tipidir. Kuru öksürük sıklıkla soğuk algınlığı nedeniyle görülmektedir. Boğazdaki enfeksiyon nedeni ile irritasyona bağlı öksürük görülür.  Bademcik iltihabı, laranjit, sinüzit gibi üst solunum yollarında enfeksiyon kuru öksürüğe neden olabilir.

Alerji nedeniyle olan öksürükler de genelde kuru öksürük şeklindedir. Alerjik astımda kuru öksürük görülür. Ev tozuna bağlı, sigaraya bağlı irritasyona bağlı kuru öksürük görülebilir.

Alerjik astım dışında oyuncağın bir parçası veya kuruyemişin akciğerlere kaçmasına bağlı kuru öksürük görülebilir.

Reflüye bağlı, bazı tansiyon düşürücü ilaçlara bağlı öksürük de kuru öksürüğe neden olabilir.

Mevsim değişiklikleirnde özellikle sıcak havadan soğuk havaya geçişlerde öksürük görülebilir.

Balgamlı Öksürük: Genellikle akciğerdeki enfeksiyon nedeniyle olan öksürüklerde görülür. Öksürükle beraber balgam vardır.

Balgamlı öksürüğün en önemli nedeni akciğerdeki enfeksiyondur. Zaturre bakterilere bağlı, vüruslara bağlı mantarlara bağlı olabilir. Hava yollarında sıvı veya mukus nedeniyle olmaktadır.  Balgamlı öksürükle birlikte özellikle yüksek ateş varsa akla zaturre gelmelidir. Verem hastalığı da balgamlı öksürük yapan bir durumdur.

Soğuk algınlığına bağlı zaman zaman balgamlı öksürük görülmektedir.

Balgamlı öksürük özellikle sabah kalkınca oluyorsa ve 1-2 aydan daha uzun öksürük oluyorsa akciğerlerin bronşlarında harabiyet sonrası gelişen bronşektazi nedeniyle olabilir.

Özellikle büyüme gelişme geriliği varsa, bebeklikten itibaren balgamlı öksürük oluyorsa akla kistik fibrosis akla gelmelidir.

Kurup Öksürüğü: Trakea ve larinkste viral enfeksiyon sonrası bu bölgede ödem gelişmesi sonucu aniden havlama şeklinde öksürük olur. Kurup hastalığında görülen bu öksürüğe kurup öksürüğü denir.

Nefes borusunun girişinde gelişen ödem nefes borusunu daralttığı için nefes almada güçlük ve sesli nefes alma görülür. Bu hastalığın tipik öksürük şekli havlama şeklinde öksürük görülmesidir.

Boğmaca öksürüğü: Boğmaca mikrobu tarafında oluşan bir öksürüktür. Gribal enfeksiyon gibi başlayan öksürük 1-2 hafta içinde boğulmalar şeklinde olmaya başlar. Öksürük krizleri sonrasında derin nefes alma olur. Öksürük sırasında kusmalar olabilir. 2-3 ay kadar süren bir öksürük olur. Hafifi ateş ve burun akıntısı da genelde birlikte olur.

Hırıltılı öksürük: Astım veya bronşiolit gibi hastalıklar sırasında akciğerde bronşların daralmasına bağlı hırıltı ile birlikte öksürük vardır.  Islak çalma şeklinde akciğerlerden ses gelebilir.

Psikojenik Öksürük: Fiziksek nedenlerle açıklanamayan öksürüktür. Genellikle gribal enfeksiyon sonrası devam eder. Öksürük şekli genelde tekrarlayıcı kuru öksürük şeklindedir ve farklı bir seste öksürük olur. Uykuda olmaz ve uyandığında öksürük olur. Nöromuskuler tik bu öksürüğe neden olmaktadır.

Öksürük için ne zaman doktora götürmem gerekir?

Öksürüğü olan bir çocuğun ne zaman doktora götürülmesi gerektiği önemlidir. Şu durumlarda öksürüğü olan çocuk doktora götürülmelidir;

-Öksürük 2-3 haftadan daha uzun sürüyorsa

-Öksürük  gün geçtikçe artıyorsa,

-Çocuğun günlük aktivitelerini etkiliyorsa

-Kanlı balgam görülmüşse

-3 aydan küçük bir çocukta öksürük gelişmişse

– Öksürükle birlikte morarma oluyorsa

– Öksürük peşpeşe oluyor ve boğulur tarzda oluyorsa arkadan kusma görülüyorsa boğmaca açısından değerlendirmek için

-1  yaş altında sık kusmalarla birlikte öksürük varsa reflü açısından değerlendirmek için bir doktor tarafından incelenmesi gerekir

Özellikle 1 aydan uzun süren öksürükte astım, alerjik rinit, reflü ve diğer nedenler açısından incelenmeldir. Çocuk alerji uzmanı bu nedenlerin tespitinde en deneyimli olan uzmanlardır.

Öksürük Tedavisi

Öksürüğün tedavisi nedene göre değişmektedir. Öksürüğün birçok nedeni olduğu için öncelikle nedenin tespit edilmesi gerekir. Öksürük kesicilerin kullanılması doğru olmadığı gibi çocuğa zarar da verebilir. Bu nedenle öncelikle neden bulunmalı ve nedene gore öksürük tedavisi yapılmalıdır.

Öksürük nedeni gribal enfeksiyona bağlıysa antibiyotik kullanılması doğru değildir. Çünkü gribal enfeksiyolarda antibiyotiğin faydası olmaz. Genellikle gribe bağlı öksürükte tedavi gerekmez. 1-2 hafta içinde düzelir. Gribal enfeksiyona bağlı burun tıkanıklığı varsa burun açan damlalar veya spreyler kullanılabilir. Bol sıvı alınması ve ıstırahat edilmesi önerilebilir. Geniz akıntısı varsa geniz akıntısını azaltan tedaviler verilebilir.

Kronik öksürük tedavisi ise altta yatan hastalığa bağlıdır. Yani 1 aydan uzun süren öksürükte neden bulunmalı ve bu nedene gore tedavi verilmelidir. Örneğin öksürük nedeni astıma bağlıya bronşları genişleten nefes açıcı tedaviler verilebilir. Keskin kokulu parfüm ve temizlik malzemelerin kullanımından kaçınmak fayda sağlayabilir.

Öksürük şurupları

Öksürük ve soğuk algınlığı ilaçlarının öksürük tedavisinde etkisi çok yeterli değidir. Öksürük ilaçlarının etkili olduğu veya çocuklarda zararlı olduğuna yönelik yeterli bir kanıt da yoktur.

Guaifenesin gibi balgamı incelten ajanlar ve dextromorfan gibi öksürük baskılayıcı ajanlar denenebilir. Faydası çok belirgin değildir.

Eğer çocuğunuzda astım belirtileri varsa çocuk alerji uzmanını randevu almanız gerekir. Çocuk alerji uzmanları bu hastalığın tedavisnde en iyi doktorlardır.

Öksürük Tedavisinde Antibiotik

Öksürük tedavisi için sıklıkla antibiyotik tedavisi verilir ancak antibiyotikler öksürük süresine faydalı olmaz.

Çocuğumuz öksürüyorsa ilaç dışında neler yapabiliriz?

Öksürük için piyasada bulunan birçok ilacın bilimsel olarak kanıtlanmış etkisi yoktur. Bitkisel ilaçların çoğunun sağlık bakanlığı ruhsatlı olmayıp tarım bakanlığından ruhsatlı vardır. İnsanlar üzerinde yapılmaş çalışmalarla yeterli bilimsel veri olmadan satılan ilaçlardır. Bu nedenle yararları fazla olmadığı gibi zararlı da olabilir. Bu nedenle öksürüğe bitkisel tedaviler adı altında satılan ilaçların kullanılması sakıncaları olabilir.

Öksürük yeni başlamışsa, hafif nezle varsa, 38.5 derece üsütünde yüksek ateşi yoksa evde bazı önlemler alınabilir. Peki evde neler yapabiliriz?

3 aydan küçük çocuklarda mutlaka bir doktara başvurmak gerekir. Çünkü 3 aydan küçük çocuklarda öksürük hızla ilerleyerek nefes sıkışıklığı yapabilir.

3 aydan büyük çocuklarda hafifi öksürük varsa ılık su veya ılık meyva suları verilebilir. Burun tıkanıklığı varsa serum fizyolojik burun damlaları verilebilir. Sık sık buruna seum fizyolojik damlatlılabilir. Hırıltı veya veya nefes sıkışıklığı veya yüksek ateş varsa mutlaka doktora başvurmaları gerekir.  1 yaşından küçüklerde bal öksürük için kullanılmamalıdır. Çünkü 1 yaşından küçüklerde bal zehirlenme yapabilir.

1 yaşından büyük çocuklarda ise bol sıvı almaları tavsiye edilebilir. Burun tıkalı ile serum fizyolojik burun damalaları verilebilir. Bunun dışında verilebilecek en etkili doğal tedavi baldır. Bal 1 yaşından  büyüklerde akşamlarıbir çay kaşığı verilebilir. Bal günde 2 tatlı kaşığına kadar da verilebilir. Bal çay ile, doğrudan, sütle verilebilir. Ayrıca içine limon da sıkılırsa daha etkili olabilir.  Bitki çayları da öksürük için verilebilir. Özellikli limonlu ıhlamur, zencefil çayı verilebilir.

6 yaşından büyük çocuklarda ise burun tıkalı ise serum fizyolojik burun spreyleri kullanılabilir. Ballı çay, limonlu ıhlamur çayları, zencefilli çay verilebilir. Geniz akıntısı varsa beyne etki etmeyen soğuk algınlığı şurupları verilebilir. Ateş varsa ateş düşürücü şuruplar da beraber verilebilir.

Balın Öksürüğe Etkisi

Balın öksürüğe faydası nasıl olur?

Balın antibakteriyel ve antiinflamatuar özellikleri vardır. Balın antiinflamatuar özelliklerinin öksürük refleksine faydası olabilir. Bal balgam oluşumunu azaltır ve öksürüğü azaltır.

Bal öksürüğe etkili midir?

Çocuklarda görülen öksürüklerde bal ile yapılan birçok çalışma vardır. Bu çalışmalarda öksürük tedavisinde bal hiç tedavi verilmeyenlere gore daha etkilidir.  Antihistaminiklere gore de bal daha etkilidir. Ancak destrometorfana gore daha etkili olmadığını ve eşdeğer etkide olduğunu bildiren çalışmalar vardır.

Hangi bal öksürüğe faydalıdır?

Kara buğday balı öksürük için daha etkilidir. Kara buğday balının kuvvetli bakteri öldürücü özelliği vardır. Özellikle enfeksiyonlara bağlı öksürükte faydalı olabilir.

1 yaşından once bal tavsiye edilmez

1 yaşından küçüklerde balın Clostridium botulinum bakterisi içerebilmesi ve bekelerde bu bakterinin botulism yapma riskinden dolayı tavsiye edilmez.

Balın yan etkileri var mı?

Bala bağlı sinirlilik, uykusuzluk ve hiperaktivite az sayıda çocukta görülebilir.

Bal nasıl verilmelidir?

Çayla veya ılık limonlu sui le bal karıştırılarak akşamları verilebilir. Yatmadan once 1 yaşından büyük çocuklar için 2.5 ml yani bir çay kaşığı tavsiye edilebilir. Bal 10 ml’ye kadar yani 2 tatlı kaşığına kadar verilebilir.

Öksürün çocuklara bal verelim mi?

Öksürük tedavisinde balın kullanılması veya kullanılmaması konusunda yeterince delil yoktur. Buna ragmen balın antibakteriyel ve antiinflamatuar etkilerinin olması, doğal bir tedavi yöntemi olması nedenleriyle özellikle enfeksiyonlara bağlı öksürükte bal akşamları 2.5 ile 10 ml arasında tavsiye edilebilir.

Önemli noktalar

Öksürük balgamın, irritasyon yapan maddenin ve infeksiyonlardan solunum yolundan çıkmasını sağlayan koruyucu bir reflekstir

2-3 haftadan daha uzun süren öksürükte bir doktara gitmelisiniz

1 aydan uzun süren öksürükte astım, alerjik rinit reflü ve diğer nedenler açısından incelenmeldir. Çocuk alerşi uzmanı bu nedenlerin tespitinde en deneyimli uzmanlardır.