Çocuklarda ürtiker (Kurdeşen veya dabaz)

Ürtiker (Kurdeşen) nedir?
Çocuklarda hastanelerin aciline başvuruya neden olan alerjik cilt rahatsızlığıdır. Her beş çocuğun birinde ömrü boyunca mutlaka ürtiker gelişmektedir. Astım, alerjik nezle, egzama gibi alerjik hastalığı olan her iki çocuğun birinde mutlaka ürtiker gelişmektedir.

Çocuğun vücudunda ani başlayan, ciltten hafif kabarık, pembe kırmızı renkte, sınırları belirgin, çeşitli şekil ve büyüklükte olabilen kaşıntılı deri lezyonlarına ürtiker denir. Ürtikere halk arasında “kurdeşen”, “dabaz” da denilmektedir. Bu kırmızı döküntüler genelde basmakla solar.

Bazen bu kaşıntılı kızarıklıklarla beraber dudakta, dilde, göz etrafında, ayak bileği ve el bileği gibi eklem yerlerinde şişmelerde görülebilir. Bu şişmelere anjioödem denilmektedir. Ürtiker gelişen çocukların yarısında bu anjioödem görülmektedir.  Bu anjiödemler nedeniyle bazen çocukların yürümesi de kısıtlanabilir.

Ürtiker nasıl gelişir?
Besinler, ilaçlara karşı alerjisi olan çocuklar bu alerjik maddeyi alınca vücutta IgE denilen antikorlar bu alerjenleri tanıyarak mast hücresi dediğimiz hücrelere yapışır. Enfeksiyon, bazı gıdalar, soğuk, kaşıntı yapıcı ve kızarıklık oluşturucu maddeler salınır. Bu maddeler de ciltte kaşıntı ve kızarıklık yaparak ürtiker oluşturur.

Ürtiker nasıl bir hastalıktır?
Halk arasında ürtikere dabaz veya kurdeşen de denilmektedir. Ürtiker çocuklarda görülen, kaşıntılı ciltten kabarık ve halkalar şeklinde olan döküntülü bir hastalıktır.  Her beş çocuğun birinde ve astım alerjik nezle gibi alerjik hastalığı olan çocukların %50’dinde hayatları boyunca ürtiker gelişmektedir. Bazen dudakta ve dilde şişmeler, el bileğinde ve ayak bileğinde anjioödem dediğimiz şişmeler görülebilir. Genellikle 1-2 hafta içinde düzelir. Bir anda tüm vücutta kaşıntı ve kızarıklık şeklinde belirmesi ve tüm vücudu etkileyebilmesi nedeniyle aileleri endişelendiren bir hastalıktır. Doğru teşhis ve tedavi ile sonuç yüz güldürücüdür.

Kaç çeşit ürtiker vardır?
Akut ve kronik, fiziksel ve diğer nedenlerle oluşan ürtiker olmak üzere 4 çeşit ürtiker vardır.

Akut ürtiker 6 haftadan daha kısa süren ürtikere denir. Kronik ürtiker ise 6 haftadan daha uzun sürer.  İki ürtiker çeşidinin de gösterdiği bulgular aynıdır. İki ürtiker süre bakımından ayrılır. Ancak akut ürtiker ve kronik ürtikerin nedenleri farklılık göstermektedir.

Ayrıca fiziksel ürtiker dediğimiz soğuğa bağlı, basınca bağlı, sıcağa bağlı, güneşe bağlı, titreşime bağlı ürtiker çeşidi de vardır. Fiziksel denilmesinin sebebi dışdan uygulanan fiziksel olaylar sonucu olmasıdır.

Diğer ürtikerler grubunda ise vücut ısısı artmasına bağlı, suya bağlı, temasa bağlı ve egzersize bağlı ürtiker bulunmaktadır.

Ürtikerin nedenleri nelerdir?
-Enfeksiyonlar
Çocuklarda ürtikerin en sık nedeni enfeksiyonlardır. Enfeksiyonlardan daha çok virüsler ürtikere neden olmaktadır. Bu virüslardan adenovirus, enterovirüs, hepatit A, B,C, influanza A, B ve parvavirus B19 ürtikere neden olabilmektedir.

Bazen bakterilerden E. Coli’ye bağlı idrar yolu enfeksiyonları ve B grubu streptokokların neden olduğu tonsillit de ürtikere neden olmaktadır.

Parazitler de ürtikere neden olabilir. Özellikle makatta kaşıntı olan ve geceleri ağzından salya akan çocuklarda parazit düşünülebilir.

-İlaçlar
En sık tespit edilen ürtiker nedeni ilaçlara bağlı olanlardır. 
Ürtikere neden olan ilaçlar penisilin ve ateş düşürücü olarak kullanılan nonsteroid anti inflamatuar ilaçlardır. İlaçların içindeki katkı maddeleri de ürtikere neden olabilmektedir. İlaçlar hemen alındıktan sonra alerji yapabildiği gibi 10 gün sonrasına kadar ürtikere  neden olabilir Hatta bazı tansiyon ilaçları 3 ay sonrasına kadar alerji yapabilir. Bu nedenle kullanılan ilaçalrın sorgulanması çok önemlidir.

İçinde tiamin bulunan vitaminler, radyolojide film çekiminde kullanılan radyokontrast maddeler, vankomisin gibi bazı ilaçalara daha önceden alerji gelişemese bile ürtikere neden olabilmektedirler.

-Gıdalar
Çocuklarda gıdalar da sıklıkla ürtiker nedeni olabilmektedir. En sık yumurta ve süt alerjileri ürtiker nedeni olmaktadır. Süt ve yumurta alerjisi genellikle 1 yaşın altında ürtiker yapmaktadır. Bir yaş altında gıda alerjisi olmayanlarda bir yaşından sonra alerji gelişme olasılığı düşüktür.  Süt ve yumurta dışında yer fıstığı, buğday, fındık, deniz ürünleri, soya fasülyesi, meyvalar, süt ürünleri, çukulata ürtikere neden olabilmektedir. Domotes, çilek ve kabuklu deniz havyalarına alerji olmadan da ürtikere neden olabilmektedir.

-Gıda katkı maddeleri
Katkı maddesi içeren gıdalar özellikle alerjik bünyeli çocuklarda alerjik bünyeli olmayanlara göre 10 kat daha fazla alerji oluşturma riski vardır. Bu katkı maddeleri gıdanın içinde bulunan boya maddesi olarak kullanılan tartrazin, suni tatlandırıcılar, sodyum sülfit ve koruyuculardır.

-Böcek ısırmalarına bağlı ürtiker
Böcek ısırmaları da ürtiker yapabilmektedir. Özellikle havaların ısınmasıyla ortaya çıkan ürtikerde böcek ısırmaları da düşünülmelidir. Deneyimli bir hekim böcek ısırmalarına bağlı ürtikeri rahatlıkla tanıyabilmektedir. Böcek ısırmalarına bağlı ürtiker özelikle vücudun açık bölgelerinde yani boyun, kol ve bacaklarda görülmektedir.

-Temasa bağlı ürtiker
Antijenik maddelerin deri yüzeyine teması ile oluşmaktadır. Kimyasal maddeler, lateks gibi alerjik bir madde teması ile oluşmaktadır. Daha çok alerjenin temas ettiği bölgelerde ürtiker plakların olması bize temas ürtikeri olabileceğini düşündürmektedir.

-Strese bağlı ürtiker
Stres de ürtikere neden olabilmektedir.

Ürtiker teşhisi nasıl konulur?
Öncelikle çok detaylı bir bilgi alınması gerekir. Daha önce böyle bir döküntünün olup olmadığı, kaşıntının olup olmadığı, kullandığı ilaçlar, uygulanan tedaviler, vücuda sürülen ilaçlar, geziye veya pikniğe gidip gidilmediği, katkı maddesi olan gıdaların tüketimi, makatta kaşıntı olup olmadığı, döküntünün süresi gibi ayrıntılı bilgiler alınmalıdır. Çocukta böbrek hastalığı, karaciğer hastalığı, romatizmal hastalık ve tiroid hastalığı olup olmadığı sorgulanmalıdır.

Bu sorgulama sonrası çocuğun muayenesinde döküntünün karakteri değerlendirilir. 24 saat içinde düzelen döküntü varlığı, döküntü sonrasında morluk oluşup oluşmadığına bakılır. Önemli bir hastalık açısından muayene bulguları gözden geçirilir.

İlk defa olan ve çok ciddi ürtikeri olmayan çocuklara genelde bir tetkik yapmaya gerek yoktur. Ancak ciddi vakalarda veya nefes sıkışıklığı yapmış durumlarda ilk ürtiker görüldüğünde de inceleme yapılmalıdır. Birden fazla tekrarlayan ürtikeri olan çocuklar mutlaka incelenmelidir.

Dikkatli alınmış bilgi, muayene bulguları ve gerekli durumlarda yapılan tetkikler sonucunda deneyimli bir hekim kesin teşhisi koymaktadır.

Ürtikerin (dabaz) tedavisi var mı
Öncelikle ürtiker (dabaz) geçici bir durumdur. 1 hafta süresi içinde tüm vücudu kaplayabildiği gibi bir gün sonrasında tamamen kaybolabilir.  1 hafta süresince dalgalanma göstermektedir.

Öncelikle şüpheli ürtiker nedeni ortadan kaldırılmalıdır.
ilk yapılması gereken çocuğun kaşıntısını geçirmek ve rahatlatmaktır. Kaşıntı dayanılmayacak kadar ağır ise enjeksiyon şeklinde antihistaminik ilaçlar uygulanabilir. Bunun dışında çocuğu rahatlatacak antihistaminik ilaçlar ağızdan verilmelidir. Doz ayarlanması ve süresi hekimler tarafında yapılmalıdır.

24 saat içinde yanıt alınmayan durumlarda diğer tedaviler de ilave edilebilir. 3 gün sonunda tekrar değerlendirme yapılmalıdır.

Çok ciddi durumlarda kortizonlu ilaçlar da kullanılabilmektedir.

Hangi ürtikerli çocuk hastanede izlenmelidir?
Kaşıntı nedeniyle yaşam kalitesi çok bozulan çocuklar, vücudun büyük bir alanını ürtiker kaplayan, ürtikerle birlikte nefes sıkışıklığı, öksürük gibi bulgular olan, şuur durumunda değişme olan, şiddetli karın ağrısı ve kusma olan, aşırı anjioödem gelişen, dilde ve dudakta aşırı şişmeler olan, ciddi bir enfeksiyonu olan çocukların hastanede yatırılarak izlenmesi gerekir.

Ürtiker ile egzama arasındaki fark nedir?
Ürtiker tüm vücutta görülen ve halkalar şeklinde kızarıklık ve kaşıntı ile kendini gösterir. Genellikle 1-2 hafta içinde düzelir ve tekrarlamaz. Egzama ise bebeklik döneminde yüzde yanaklarda görülür. Yaş büyüdükçe eklem yerlerinde özellikle el ve ayak bileğinde dizlerin arakasında olmaya eğilimlidir. Banyodan sonra cilt kuruması sık gözlenir. Tekrarlayıcıdır.

Sonuç olarak egzaman daha çok eklem yerlerinde kaşıntılı kızarıklık yaparı,  tekrarlayıcıdır, ciltte kuruma yapar, ürtiker ise eklemelerden ziyade tüm vücutta döküntü yapar, döküntüler halkalar şeklindedir.